Rebus

Film zestawia ze sobą dwie odmienne postawy moralne. Z jednej strony stoi człowiek z marginesu społecznego, który rezygnuje z roli przywódcy małomiasteczkowej bandy i próbuje uczciwie zacząć nowe życie. Z drugiej – młody naukowiec, socjolog (lub psycholog), który kierując się zasadą „cel uświęca środki”, nieuczciwymi metodami przenika do środowiska przestępczego, traktując ludzi jedynie jako materiał badawczy. Po odbyciu służby wojskowej do rodzinnego miasteczka wraca Czesiek, dawny lider miejscowych chuliganów. Koledzy liczą, że ponownie stanie na ich czele i pomoże w kolejnych „skokach”, jednak Czesiek odcina się od dawnego życia. Żeni się z dziewczyną spodziewającą się dziecka, zamieszkuje u teściowej i potajemnie podejmuje pierwszą w życiu uczciwą pracę – na budowie. Jest sumiennym pracownikiem, a w nagrodę ma otrzymać upragnione mieszkanie. W tym samym czasie do miasteczka przyjeżdża z Warszawy młody socjolog Marek. Chce przeniknąć do lokalnej paczki chuliganów, by prowadzić badania nad „ludźmi z marginesu”, a jego głównym celem staje się właśnie Czesiek. Informacje o nim zdobywa od jego byłej dziewczyny, Aleny. Marek za wszelką cenę dąży do zebrania materiału, który pomoże mu w karierze naukowej, nie licząc się z konsekwencjami swoich działań. Jego narzeczona, która przyjechała z nim do miasteczka, nie akceptuje tej postawy i zrywa z nim po upokarzającej scenie na prywatce, gdzie Marek udaje, że jej nie zna. Podjudzeni przez Marka dawni koledzy Cześka planują napad na budowę. Uprzedzony o tym Czesiek próbuje ich powstrzymać, co prowadzi do bójki. Gdy na miejsce przyjeżdża milicja, Marek wykorzystuje zamieszanie i ucieka pociągiem do Warszawy. Na dworzec dociera także Czesiek – odnajduje Marka, wyrzuca mu cynizm i brak zasad, po czym przez okno pociągu wyrzuca jego notatki, symbolicznie niszcząc efekt nieuczciwego „badania”.